اخبار

فاطمه لطفی، مدیر آمار و فناوری اطلاعات و امنیت فضای مجازی دانشگاه علوم پزشکی ایلام، از اجرای مجموعه‌ای از اقدامات زیرساختی، امنیتی و هوشمندسازی در یک سال گذشته خبر داد و گفت: حفظ پایداری خدمات فناوری اطلاعات در شرایط بحرانی، ارتقای امنیت سایبری، توسعه زیرساخت‌های ارتباطی و حرکت به سمت مدیریت هوشمند داده‌های سلامت، از مهم‌ترین محورهای عملکرد این مدیریت بوده است.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی ایلام، مدیریت آمار و فناوری اطلاعات و امنیت فضای مجازی دانشگاه در یک سال گذشته، مجموعه‌ای از اقدامات راهبردی را در حوزه‌های مدیریت بحران، تداوم خدمات، ارتقای امنیت سایبری، توسعه زیرساخت‌های ارتباطی، هوشمندسازی سامانه‌ها و بهبود مدیریت داده‌های سلامت به اجرا درآورده است؛ اقداماتی که با هدف افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌های دانشگاه، حفاظت از اطلاعات حیاتی و فراهم‌سازی بستر تصمیم‌گیری مبتنی بر داده دنبال شده‌اند.
حفظ پایداری خدمات فناوری اطلاعات در شرایط بحرانی
یکی از مهم‌ترین اقدامات این مدیریت، حفظ پایداری خدمات فناوری اطلاعات دانشگاه در شرایط بحرانی ناشی از جنگ و با وجود بمباران مرکز مخابرات اصلی استان و قطع گسترده ارتباطات اینترنتی و زیرساختی بود.
در ساعات اولیه بحران، با تأمین و توزیع فوری مودم‌های مبتنی بر شبکه همراه اول در بیمارستان‌های مرکز استان، بستر ارتباطی مورد نیاز برای جلوگیری از اختلال در سامانه‌های درمانی و استمرار ارائه خدمات فراهم شد.
همچنین با ایجاد دسترسی اینترنتی مورد نیاز مجلات علمی، اعضای هیئت علمی و گروه‌های آموزشی و پژوهشی در دوره قطع اینترنت، امکان تداوم بخشی از فعالیت‌های علمی و پژوهشی دانشگاه فراهم شد؛ اقدامی که دانشگاه علوم پزشکی ایلام را در زمره نخستین دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور در این زمینه قرار داد.
در ادامه این اقدامات، بستر ارتباطی اختصاصی APN برای مراکز تابعه دانشگاه طراحی و راه‌اندازی شد تا به‌عنوان مسیر پشتیبان ارتباطی، وابستگی به ارتباطات ثابت را کاهش داده و از بروز اختلال در ارائه خدمات در صورت قطعی احتمالی فیبر نوری جلوگیری کند.
به‌منظور افزایش اطمینان در نگهداری اطلاعات نیز، سامانه ذخیره‌سازی تحت شبکه (NAS) خریداری و مستقر شد. همچنین با تهیه تجهیزات ذخیره‌سازی قابل حمل، فرآیند نگهداری نسخه‌های پشتیبان در مکانی خارج از سازمان (Off-site Backup) برای حفاظت از داده‌های حیاتی در برابر حملات سایبری، آتش‌سوزی، خرابی تجهیزات و سایر حوادث پیش‌بینی شد.
تقویت امنیت سایبری و حفاظت از اطلاعات دانشگاه
ارتقای امنیت فضای مجازی و صیانت از اطلاعات سازمانی، از دیگر محورهای اصلی عملکرد این مدیریت در یک سال گذشته بوده است.
در این راستا، کمیته امنیت و راهبری فناوری اطلاعات با حضور رئیس دانشگاه، معاونان و رئیس مدیریت راهبری امنیت فضای تولید و تبادل اطلاعات (افتا) تشکیل شد تا زمینه سیاست‌گذاری، تصمیم‌گیری راهبردی و هماهنگی بیشتر در حوزه امنیت اطلاعات فراهم شود.
همچنین بازدیدهای فنی و ارزیابی‌های امنیتی از بیمارستان‌ها و مراکز بهداشتی و درمانی استان با همراهی کارشناسان افتا انجام و برنامه‌های اصلاحی برای کاهش آسیب‌پذیری زیرساخت‌ها و افزایش آمادگی مراکز در برابر تهدیدات سایبری تدوین شد.
خرید و استقرار تجهیزات جدید شبکه، بازطراحی معماری شبکه محلی (LAN) ستاد دانشگاه، راه‌اندازی فایروال سازمانی در ستاد و فایروال اختصاصی معاونت تحقیقات و فناوری، از دیگر اقدامات انجام‌شده در این حوزه است.
راه‌اندازی فایروال سیسکو در لبه شبکه ارتباطی دانشگاه به سمت وزارت بهداشت، در راستای اجرای پروژه سامانه مدیریت اطلاعات و رویدادهای امنیتی (SIEM) وزارت بهداشت نیز با هدف تقویت نظارت و ارتقای امنیت ارتباطات شبکه دنبال شد.
بهسازی و ارتقای امنیت اتاق سرور ستاد دانشگاه، مستندسازی زیرساخت شبکه و راه‌اندازی سامانه پایش شبکه دانشگاه نیز از دیگر اقدامات این مدیریت برای افزایش پایداری و قابلیت نظارت بر زیرساخت‌های ارتباطی به شمار می‌رود.
در کنار اقدامات فنی، برگزاری دوره‌های تخصصی در حوزه زیرساخت، امنیت سایبری و اتوماسیون اداری برای کارشناسان فناوری اطلاعات، با هدف ارتقای دانش تخصصی و افزایش آمادگی عملیاتی نیروها در دستور کار قرار گرفت.
همچنین تشکیل «گروه نوآوری، هوشمندسازی و امنیت اطلاعات» با هدف توسعه حکمرانی داده، ارتقای امنیت اطلاعات، یکپارچه‌سازی ظرفیت‌های تخصصی و پیشبرد پروژه‌های تحول دیجیتال، زمینه هماهنگی بیشتر میان حوزه‌های تخصصی دانشگاه را فراهم کرده است.
توسعه زیرساخت‌ها و گسترش خدمات سلامت دیجیتال
در حوزه توسعه زیرساخت‌های فناوری اطلاعات، خرید و راه‌اندازی سرور جدید برای ستاد دانشگاه، افزایش ظرفیت پردازشی و فراهم‌سازی بسترمناسب برای توسعه سامانه‌های اطلاعاتی از اقدامات انجام‌شده بوده است.
همچنین زیرساخت ارتباطی فیبر نوری برای مرکز بهداشت لومار در ساختمان جدید و بیمارستان ایوان ایجاد و به بهره‌برداری رسید تا کیفیت، سرعت، پایداری و امنیت ارتباطات میان مراکز تابعه و ستاد دانشگاه ارتقا یابد.
راه‌اندازی زیرساخت‌های فناوری اطلاعات بیمارستان شهدای ملکشاهی نیز از دیگر اقدامات مهم این حوزه است. در این پروژه، تجهیزات شبکه و سامانه اطلاعات بیمارستانی (HIS) راه‌اندازی و ارتباط با سازمان‌های بیمه‌گر و سامانه سپاس برقرار شد و بسترهای نرم‌افزاری و ارتباطی مورد نیاز برای بهره‌برداری عملیاتی آماده شد.
از دیگر اقدامات قابل توجه، راه‌اندازی نسخه‌نویسی الکترونیک تحت وب در تمامی درمانگاه‌ها و کلینیک‌های ویژه دانشگاه است. این اقدام با هدف ایجاد بستر یکپارچه اطلاعاتی در خدمات سرپایی، کاهش وابستگی عملیاتی به سامانه‌های مجزای نسخه‌نویسی بیمه‌گرها، افزایش شفافیت اطلاعات و فراهم‌سازی دسترسی به آمارهای برخط و قابل اتکا اجرا شد.
توسعه این زیرساخت، همچنین زمینه پشتیبانی اطلاعاتی بهتر از برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع و ارتقای تصمیم‌گیری مبتنی بر داده در حوزه خدمات سرپایی را فراهم می‌کند.
حرکت به سوی حکمرانی داده و مدیریت هوشمند اطلاعات سلامت
یکی از محورهای راهبردی عملکرد مدیریت آمار و فناوری اطلاعات، حرکت از مدیریت سنتی اطلاعات به سمت حکمرانی داده، هوشمندسازی و یکپارچه‌سازی سامانه‌های اطلاعاتی بوده است.
در همین راستا، جلسات تخصصی متعددی در قالب گروه نوآوری، هوشمندسازی و امنیت اطلاعات برگزار شد تا چالش‌های مرتبط با کیفیت داده‌ها، یکپارچگی اطلاعات، سازگاری سامانه‌ها و بهبود فرآیندهای تصمیم‌گیری مبتنی بر اطلاعات شناسایی و برای رفع آن‌ها برنامه‌ریزی شود.
در این چارچوب، سامانه اطلاعات بیمارستانی (HIS) به‌عنوان نخستین پروژه اولویت‌دار دانشگاه در حوزه یکپارچه‌سازی اطلاعات و طراحی داشبوردهای مدیریتی و تحلیلی مبتنی بر داده‌های بیمارستانی انتخاب شد.
همچنین ناسازگاری‌های اطلاعاتی در سامانه آذرخش و سامانه مدیریت منابع انسانی شناسایی و تحلیل شد و پیگیری‌های لازم برای طراحی و پیاده‌سازی داشبوردهای مدیریتی توسط شرکت توسعه‌دهنده صورت گرفت. این پروژه در مرحله صحت‌سنجی، کنترل کیفیت داده‌ها و ارزیابی خروجی‌ها قرار دارد.
از دیگر دستاوردهای این حوزه، دریافت پایگاه داده سامانه سیب، مربوط به سطح یک خدمات سلامت، از شرکت دانش پارسیان پس از پیگیری‌های مستمر و مذاکرات فنی بود؛ اقدامی که دسترسی مستقیم دانشگاه به داده‌های عملیاتی حوزه بهداشت را فراهم کرد.
بر همین اساس، برنامه‌ریزی و اقدامات اولیه برای طراحی داشبورد یکپارچه و برخط نظام سلامت مبتنی بر داده‌های سامانه سیب آغاز شده است. این داشبورد با هدف پشتیبانی از اجرای برنامه پزشک خانواده، نظام ارجاع، پایش عملکرد مراکز و تقویت تصمیم‌گیری مدیریتی مبتنی بر شواهد دنبال می‌شود.
همچنین داشبورد مدیریت اطلاعات سلامت بیمارستان‌ها طراحی، توسعه و پیاده‌سازی شده و به بهره‌برداری رسیده است؛ اقدامی که می‌تواند در تجمیع اطلاعات، تحلیل عملکرد و دسترسی مدیران به داده‌های مورد نیاز برای تصمیم‌گیری نقش مؤثری داشته باشد.
بازآرایی ساختار تخصصی و تقویت سرمایه انسانی
توسعه فناوری اطلاعات در نظام سلامت، نیازمند ساختار سازمانی متناسب با تحولات دیجیتال و بهره‌گیری از ظرفیت نیروهای متخصص است. در همین راستا، بازنگری و ساماندهی ساختار مدیریت آمار و فناوری اطلاعات متناسب با نیازهای حوزه سلامت دیجیتال، امنیت سایبری و حکمرانی داده در دستور کار قرار گرفت.
تعریف و ایجاد حوزه‌های تخصصی جدید از جمله امنیت سایبری، تحلیل داده و هوش تجاری (Business Intelligence)، تشکیل کارگروه‌های تخصصی در حوزه آمار و اطلاعات، امنیت زیرساخت و اطلاعات و نیازسنجی آموزشی، از دیگر اقدامات این بخش بوده است.
همچنین با برگزاری جلسات منظم کارشناسی و توسعه مشارکت نیروهای متخصص شاغل در سطح دانشگاه، زمینه استفاده بیشتر از ظرفیت‌های درون‌سازمانی در فرآیندهای تصمیم‌سازی، سیاست‌گذاری و حل مسائل حوزه فناوری اطلاعات فراهم شده است.
تأمین منابع و جذب بیش از ۱۰ میلیارد تومان اعتبار
در حوزه مدیریت منابع و تعاملات سازمانی، ساماندهی و پیگیری تسویه بخش قابل توجهی از بدهی‌ها و تعهدات معوق حوزه فناوری اطلاعات، به‌روزرسانی وضعیت قراردادها و مطالبات و بهبود تعامل با شرکت‌های ارائه‌دهنده سامانه‌های اطلاعاتی و تأمین‌کنندگان تجهیزات و خدمات، از اقدامات انجام‌شده بوده است.
تقویت تعامل با سازمان مدیریت افتا و پیگیری اجرای دستورالعمل‌ها و بخشنامه‌های این سازمان نیز با هدف ارتقای انطباق زیرساخت‌های دانشگاه با الزامات امنیتی دنبال شده است.
در بخش تأمین منابع، بیش از ۱۰ میلیارد تومان اعتبار طی یک سال جذب شد که برای خرید تجهیزات ضروری زیرساختی از جمله سرور، سوئیچ، دستگاه برق اضطراری (UPS) و سیستم‌های رایانه‌ای مورد نیاز به کار گرفته شد. بخشی از این تجهیزات در راستای راه‌اندازی زیرساخت‌های سامانه اطلاعات بیمارستانی (HIS) درمانگاه اربعین تأمین شد.
برنامه‌های پیش‌رو؛ تکمیل زیرساخت‌های تحول دیجیتال
بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، اقدامات این مدیریت تا پایان سال با تمرکز بر جداسازی و اصلاح پایگاه‌های داده کلینیک‌های مستقل، ارتقای امنیت شبکه بیمارستان‌ها و تربیت نیروهای تخصصی در حوزه تحلیل داده و امنیت سایبری ادامه خواهد یافت.
همچنین توسعه داشبوردهای مدیریتی در حوزه‌های بالینی، دارویی و سامانه‌های مالی، از برنامه‌های پیش‌بینی‌شده برای تکمیل زیرساخت‌های مدیریت هوشمند اطلاعات در دانشگاه است.
اجرای این برنامه‌ها می‌تواند ضمن ارتقای کیفیت داده‌های سلامت، کاهش ریسک‌های امنیتی و افزایش شفافیت اطلاعات، زمینه پایش دقیق‌تر عملکرد مراکز، پشتیبانی مؤثرتر از نظام ارجاع و پزشک خانواده و افزایش چابکی مدیریتی دانشگاه در تصمیم‌گیری‌های راهبردی را فراهم کند.
حرکت به سوی دانشگاهی هوشمند و داده‌محور
مجموع اقدامات انجام‌شده در یک سال گذشته نشان می‌دهد که مدیریت آمار و فناوری اطلاعات و امنیت فضای مجازی دانشگاه علوم پزشکی ایلام، در کنار پاسخ‌گویی به نیازهای فوری و مدیریت شرایط بحرانی، توسعه زیرساخت‌های پایدار، حفاظت از اطلاعات حیاتی و حرکت به سمت حکمرانی داده و سلامت دیجیتال را به‌عنوان محورهای اصلی برنامه‌های خود دنبال کرده است.
تداوم این مسیر و تکمیل برنامه‌های پیش‌بینی‌شده، می‌تواند نقش مهمی در ارتقای کیفیت خدمات الکترونیک سلامت، افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌های ارتباطی و اطلاعاتی و تقویت تصمیم‌گیری‌های مدیریتی مبتنی بر داده در نظام سلامت استان ایلام ایفا کند.